Vigne à Farinet – najmniejsza winnica świata

Winnica Farinet to unikalne miejsce na winiarskiej mapie świata. Znajduje się w Szwajcarii, w kantonie Valais, w średniowiecznej wiosce Saillon. Od 1999 roku jej właścicielem jest Dalajlama.

To najmniejsza winnica na świecie, składająca się z zaledwie trzech krzewów winorośli: Fendant, Pinot Noir i Petite Arvine. Jej powierzchnia wynosi 1,618 m² – to nie przypadek! To nawiązanie do złotej proporcji, uznawanej za symbol doskonałej harmonii i matematyczny ideał piękna. 

Te trzy krzewy produkują zaledwie kilka decylitrów soku rocznie, ale łączy się go z moszczem podarowanym przez lokalnych winiarzy i w ten sposób powstaje 1000 butelek rocznie wina Cuvée Farinet. Sto ponumerowanych butelek wystawianych jest na sprzedaż podczas publiczej aukcji, z której dochód przeznaczony jest na cele charytatywne. Dla kolekcjonerów to nie lada gratka. Pozostałe butelki są przekazywane osobom zaangażowanym w działalność Stowarzyszenia Przyjaciele Farineta oraz osobistościom z kręgu sztuki, kultury, sportu i polityki, które wspierają inicjatywy związane z winnicą.

***
Kim był Farinet – czyli kilka słów o historii winnicy
Joseph Samuel Farinet to bohater ludowy Saillon, bandyta o wielkim sercu zwany szwajcarskim Robin Hoodem z Alp. W XIX wieku produkował fałszywe 20-centowe monety i hojnie rozdawał je biednym. W ciągu 15 lat wyprodukował ich ponad 40 000, wartych wówczas 8000 franków (dziś byłoby to ok. 120 000 CHF). Uznany za przestępcę, wyjęty spod prawa i ścigany, w 1880 roku zginął w wąwozie Salentze – miał 35 lat. Jedni twierdzą, że został zastrzelony przez ścigających go żandarmów, inni że wpadł do wąwozu przypadkiem, a jeszcze inni, że skoczył w przepaść świadomie, aby nie dać się złapać i uniknąć więzienia. Został pochowany w Saillon, ale poza murami cmentarza. 

W 1939 roku aktor Jean-Louis Barrault zagrał Farineta w filmie Maxa Hauflera Złoto w górach, opartym na powieści Farinet, czyli fałszywe pieniądze autorstwa Charlesa Ferdinanda Ramuza. Historia Farineta tak bardzo poruszyła aktora, że zapłacił za skromny drewniany krzyż i umieścił go na fikcyjnym grobie na starym cmentarzu, a w 1980 roku, w setną rocznicę śmierci Farineta, razem z Pascalem Thurre (dziennikarz), Léo Ferretem (poeta i kompozytor) i Gilbertem Bécaud (kompozytor, pianista i aktor) zainicjowali założenie winnicy i stowarzyszenia Przyjaciele Farineta.

Po śmierci Jean-Louisa Barrault w 1994 r. nowym właścicielem winnicy został francuski ksiądz Abbé Pierre, który był wtedy symbolem walki z niesprawiedliwością społeczną. W 1999 r. spotkał się w winnicy z Dalajlamą i to jemu przekazał prawo własności. Mężczyźni razem wypuścili dwa gołębie na znak pokoju i nazwali działkę Winnicą pokoju. Podczas swojego ostatniego winobrania w 2021 r. 95-letni wtedy Pascal Thurre powiedział: Mam nadzieję, że winnica ta będzie odpowiedzią na wszystkie głupoty świata, na egoizm, rasizm i terroryzm. Że będzie to winnica miłości.

***
Vigne à Farinet położona jest na malowniczym wzgórzu Ardente (Płonące Wzgórze) z pięknym widokiem na Alpy i otaczają ją winnice pełne starych krzewów. 

***
Do winnicy wchodzi się uroczą alejką pełną kolorowych tabliczek z cytatami, myślami filozofów, mądrościami i zabawnymi hasłami dotyczącymi tego, co najważniejsze – o prawdziwym sensie życia, miłości, przyjaźni, szacunku, dzieciństwie, sile rodziny, o dzieleniu się, o słuchaniu innych kultur, szczęściu, przeznaczeniu, śmierci i wiele innych. Miejsce to stało się swoistym sanktuarium nadziei i pozytywnej energii.

Kilka tych, które mi się najbardziej podobały:
• Żyć znaczy przekształcać marzenia we wspomnienia.
• Cokolwiek chcesz, żeby zrobiono dla ciebie – zrób dla innych.
• Szczęście jest wtedy, gdy nie masz w sobie złości.
• Dotarcie na miejsce nie jest celem. Droga nie jest celem. Dobre towarzystwo jest celem. 
• Miłość to bycie szczęśliwym, gdy inni są szczęśliwi.
• Tolerancja nie oznacza akceptacji na ludzką głupotę.
• Starość zaczyna się wtedy, gdy musisz usiąść, żeby założyć skarpetki. 
• Lepiej jechać na ryby rowerem, niż do pracy Mercedesem.
• Kiedy stoję na tym wzgórzu, wszystkie problemy znikają.
• Wrócę tu z moimi najlepszymi przyjaciółmi.

***
W „Winnych Alejkach” zasadzono 24 odmiany winorośli najchętniej wybieranych przez mieszkańców Valais oraz posadzono winorośle z każdego kontynentu. Każdego roku setki ochotników przyjeżdżają do Vigne à Farinet, aby w zależności od pory roku przycinać, usuwać pąki, zajmować się glebą, pędami, grabić liście, podwiązywać i zbierać winogrona. Są oni witani dźwiękiem bębna lub trąbki. Po słowie powitalnym winiarze zapoznają gości z zaplanowanymi pracami. A po pracy w winnicy odbywa się wspólny posiłek. 

Stowarzyszenie Przyjaciele Farineta co roku zaprasza osobistości ze świata sztuki, polityki, sportu i kina do wspólnego uprawiania mini-winnicy. Wśród pracujących tam gości byli m.in. Michel Platini, Zinédine Zidane, Michael Schumacher, Jane Birkin, Tino Rossi, Roger Moore, Gina Lollobrigida, Claudia Cardinale, Jacques Vergès, Księżna Monako Caroline, Gérard Depardieu. Wielu z nich ma swoje pamiątkowe tabliczki.

***
Co roku etykietę Cuvée Farinet projektuje inny artysta. Ostatnią – do rocznika 2022 stworzyła Manuela Thurre. Dochód ze sprzedaży tego wina przeznaczony jest na pomoc dzieciom z regionu Valais, które znalazły się w trudnej sytuacji. Aukcja obejmowała numery od 1930 do 2030. Butelki nienumerowane można kupić za 25 CHF. 

W ciągu swojego istnienia winnica Farinet przekazała na szczytne cele ponad milion franków szwajcarskich. Trafiły one do organizacji społecznych działających na rzecz dzieci i młodzieży, osób wykluczonych społecznie, bezdomnych, chorych, sierot i osób niepełnosprawnych, samotnych matek, ofiar trzęsienia ziemi, a także do placówek edukacyjnych, muzeów i teatrów. 

***

Szlak witraży
Z miasteczka Saillon, z Placu Farineta aż do winnicy, prowadzi Szlak Witraży – zwany także Szlakiem Farineta. Na trasie znajduje się 21 witraży inspirowanych epizodami z życia tego wielkodusznego łotra.

Most wiszący
Z winnicy prowadzi pieszy szlak do wiszącego mostu Farinet, który otwarto w 2001 r., w miejscu gdzie zginął Farinet. Rozciąga się on nad wąwozem Salentze na wysokości 136 metrów i ma 92 metry długości. Z mostu widać Via Farinetta – klif skalny, który przyciąga miłośników wspinaczki skałkowej, a na jego ścianie jest zawieszony Gołąb Pokoju, który czuwa nad wędrowcami i alpinistami.

Muzeum Fałszywych Pieniędzy
W Saillon znajduje się także niewielkie Muzeum Fałszywych Pieniędzy (Musee de la la Fausse Monnaie), gdzie można obejrzeć i porównać monety legalne i te wybijane przez Farineta oraz dowiedzieć się jeszcze więcej na temat słynnego fałszerza. Z ciekawostek: w latach 2017–2019 w Valais krążyła alternatywna waluta dla franka: Farinet. Była akceptowana jako środek płatniczy w wielu lokalnych sklepach. 

***
Farinet jest oczywiście tylko pretekstem. Był outsiderem pełnym marzeń, wspierał ubogich i bardzo lubił wino. Na jego grobie nadal składane są kwiaty. Mówią, że jego duch ciągle się gdzieś krąży po okolicy i dalej rozdaje pieniądze. Vigne à Farinet to nie tylko winnica, ale przede wszystkim symbol – przypomina o wartościach takich jak wolność, hojność, solidarność i humanitaryzm. Przyciąga pielgrzymów i wolne duchy z całego świata. Miejsce jest naprawdę wyjątkowe i pełne inspiracji. Ja byłam tam w kwietniu, gdy rośliny dopiero budziły się do życia po zimie. Latem jest tam jeszcze piękniej!

***
I na koniec jeszcze jedna historia – smutna i okupiona skandalem, ale nie chcę jej przemilczać.
W Vigne à Farine pośród setek tabliczek jest jedna niezwykła – przełamana na pół z nazwiskiem Abbé Pierre. Przez 5 lat był on właścicielem winnicy zanim przekazał ją Dalajlamie. Był duchowym rzecznikiem ubogich i wykluczonych. Podczas II wojny światowej należał do francuskiego ruchu oporu, walczył z nazizmem, ratował Żydów, a potem przez wiele lat wzywał do solidarności i pomocy. Był jedną z najbardziej cenionych postaci we Francji – przez 16 lat wybierano go „Ulubioną osobowością Francji” (w kolejnych latach tytuł ten należał m.in. do Zinédine Zidane i Sophie Marceau). Był też nazywany świętym naszych czasów. Po jego śmierci sugerowano nawet jego kanonizację. A w 2023 r. wyszły na jaw liczne oskarżenia wobec niego – o nadużycia i molestowanie seksualne kobiet i dziewczynek na przestrzeni 50 lat… Ujawniono także, że Watykan był świadomy tych zarzutów od 1955 roku… Papież Franciszek przyznał, że Watykan wiedział o oskarżeniach co najmniej od jego śmierci w 2007 roku. Wpłynęło oficjalne pismo z prośbą o śledztwo w tej sprawie. Jednak w lutym 2025 r. paryska prokuratura ogłosiła, że nie może wszcząć postępowania karnego przeciwko duchownemu, który zmarł w 2007 r. – ze względu na przedawnienie. 

Cała Francja była wstrząśnięta tymi informacjami. Zarządcy winnicy Farinet, byli zszokowani. Syn zmarłego Pascala Thurre, Christian Thurre powiedział: To szokujące, jest w tym także wstyd. A jednocześnie oddaję hołd odwadze tych kobiet, które odważyły ​​się przerwać milczenie i przełamać tabu. Na wzgórzu winnicy znajduje się tablica pamiątkowa z nazwiskiem Abbé Pierre’a. Stowarzyszenie Przyjaciele Farineta rozważało jej usunięcie, ale ostatecznie zrezygnowali, gdyż jakby nie było jest on częścią jej historii. Na znak zdystansowania się do jego działań i jako symbol odcięcia, tablicę pamiątkową poświęconą jego osobie przecięto na dwie części. Cytując Christiana Thurre: Duch tego miejsca się nie zmieni, ponieważ nie opiera się na ludziach lecz na wartościach.

Jeśli Was droga zaprowadzi do Szwajcarii, koniecznie odwiedźcie to miejsce. Zdecydowanie warto!